Zakład Badań Nowych Leków


Opis zakładu
Modelowanie funkcji psychicznych człowieka stanowi wyzwanie dla współczesnej neurobiologii i psychofarmakologii. Dotyczy to zarówno fizjologicznych procesów psychicznych (pamięć, elastyczność poznawcza, lęk, aktywność, optymizm, zachowania społeczne, komunikacja, nastrój i napęd) jak i zaburzeń psychicznych (depresja, schizofrenia, uzależnienia od substancji i uzależnienia behawioralne takie jak hazard) .

Niektórych funkcji nie da się badać u człowieka, dlatego stosuje się testy na gryzoniach laboratoryjnych.


W Zakładzie Badań Nowych Leków analizujemy wpływ różnych substancji (nowych związków chemicznych lub leków) na zachowanie zwierząt.  Oceniamy, jak dana substancja poprawia pamięć, czy działa przeciwlękowo, czy zmienia szczurzych pesymistów w optymistów lub, czy po jej podaniu szczury i myszy łatwiej rozwiązują testy neuropsychologiczne.  Badamy komunikację ultradźwiękową gryzoni by stwierdzić, czy w danej sytuacji szczury wydają dźwięki alarmowe, czy raczej, oznaczające zadowolenie. Badamy również, czy dana substancja może być użyteczna w leczeniu schizofrenii (np. nasila zachowania społeczne, poprawia funkcje poznawcze), depresji (np. przywraca dobry nastrój, uaktywnia zwierzęta), lub, czy hamuje uzależnienia. Na ten ostatni aspekt wskazuje obniżenie atrakcyjności klatki w której podawano narkotyk lub alkohol, lub hamowanie chęci szczurów do naciskania na dźwignię w modelu ‘jednorękiego bandyty’.


Celem naszych badań jest zrozumienie jak substancje chemiczne modulują zachowanie zwierząt laboratoryjnych.  Nasze badania służą opracowaniu nowych, skutecznych leków na zaburzenia psychiczne oraz pozwalają zrozumieć, w jaki sposób znane leki stosowane w psychiatrii wpływają na mózg. Ostatecznym celem jest rozwój nowych terapii chorób psychicznych.

Metody badawcze
- testy do badania pamięci: rozpoznawania nowego obiektu, basenu wodnego Morrisa, biernego i aktywnego unikania, klatki instrumentalne Skinnera
- testy neuropsychologiczne: elastyczności poznawczej (ASST), test badania uwagi (5-CSRTT)
- modele do badania lęku: test konfliktu Vogla, podniesiony labirynt ‘plus’, test czterech płytek, test otwartego pola
- testy analizujące aktywność szczurów: aktometry automatyczne, test otwartego pola
- instrumentalny test interpretacji bodźca niejednoznacznego do badania tendencyjności poznawczej (optymizmu/pesymizmu)
- test interakcji społecznych i preferencji społecznych
- aparatura do nagrywania, analizy i emisji wokalizacji ultradźwiękowych
- testy wskazujące na efekty przeciwdepresyjne związków: test wymuszonego pływania, preferencji słodkiego roztworu
- modele do badania aktywności przeciwpsychotycznej związków: test bramkowania sensorymotorycznego (PPI), komunikacji społecznej
 - modele do badania uzależnień: test warunkowej preferencji i awersji miejsca, instrumentalny model hazardu ‘jednorękiego bandyty’ oraz test Iowa

Najważniejsze odkrycia ostatnich lat
- wykazanie, że za niektóre efekty przeciwpsychotyczne leków stosowanych w leczeniu schizofrenii, mogą odpowiadać serotoninowe receptory typu 6  oraz 7 (np. Nikiforuk i wsp. Effects of the selective 5-HT7 receptor antagonist SB-269970, and amisulpride on ketamine-induced schizophrenia-like deficits in rats. Plos One 8(6) e66695, 2013

- wykazanie w teście tendencyjności poznawczej, że szczury które reagują pozytywnymi wokalizacjami ultradźwiękowymi, są optymistami (Ryguła i wsp.  Laughing rats are optimistic. Plos One 7 (12):e51959, 2012


Więcej o naszych badaniach w Wikipedii

Byli pracownicy Zakładu:

Adamcio Bartek, PhD           2001-2004
Bobula Bartosz, PhD            
1998-1999
Fijał Katarzyna, PhD             2009-2013
Galoch Zdzisław, PhD          1998-1999
Jamroży Małgorzata, M.Sc.  2006-2007
Kos Tomasz                           2003-2017
Kozela Ewa, PhD
                   1998-2006
Krawczyk Martyna, M.Sc.     2004-2007

Kubik Jakub, M.Sc.                 2012-2014
Łopuch Sylwia, PhD              2008-2009
Pluta Helena, M.Sc.               2012-2013
Magalas Zofia, PhD               2000-2001
Rafa Dominik, M.Sc.              2010-2017
Ryguła Rafał, PhD                  1999-2001
Ryguła Rafał, PhD                  2013-2017
Schneider Tomasz, PhD        2004-2006
Wesołowska Anna, PhD        2007-2008


Wszystkie publikacje
  • Wpływ ligandów nikotynowych receptorów cholinergicznych podtypu alfa7 na złożone procesy poznawcze i zachowania socjalne w neurorozwojowym modelu schizofrenii., Dr Agnieszka Potasiewicz
    Pomimo naglącej potrzeby, współcześnie stosowane leki przeciwpsychotyczne, pozostają nieskuteczne w leczeniu zaburzeń poznawczych i negatywnych objawów schizofrenii. Sugeruje się, że nikotynowe receptory cholinergiczne podtypu α7 (α7 nAChR) mogą być skutecznym celem dla rozwoju farmakoterapii zaburzeń kognitywnych oraz negatywnych symptomów schizofrenii tj., wycofanie społeczne. Przypuszczenie to opiera się za sugerowanej roli tych receptorów w regulacji procesów poznawczych, oraz co ważne ich związku z patogenezą schizofrenii. Aktywność receptorów α7 nAChR może być modyfikowana poprzez działanie ortosterycznych agonistów lub pozytywnych allosterycznych modulatorów (PAM). Pomimo licznych przesłanek przedklinicznych, skuteczność agonistów w hamowaniu zaburzeń kognitywnych nie została jednoznacznie potwierdzona w testach klinicznych. Stąd duże nadzieje pokładane są w α7 nAChR PAM. Chociaż w ostatnich latach scharakteryzowano kilka α7 nAChR PAM, ich efekty funkcjonalne, w tym wpływ na procesy poznawcze i zachowania socjalne, nie są w pełni poznane. Dotychczas wykazano, że ligandy α7 nAChR przeciwdziałały wywołanym podaniem antagonistów receptora NMDA deficytom funkcji poznawczych i socjalnych. Niewiele wiadomo jednak o skuteczności ligandów α7 nAChR w modelach neurorozwojowych, które odzwierciedlają nie tylko symptomatologię, ale także etiologię tej choroby. Nie badano także wpływu α7 nAChR PAM na zmiany neurochemiczne charakterystyczne dla patofizjologii schizofrenii. Mało znane są także efekty wielokrotnych podań PAM α7 nAChR, co jest niezmiernie istotne z uwagi na potencjalne kliniczne zastosowanie wiążące się z chronicznym przyjmowaniem leków. Celem przedstawionego projektu jest ocena skuteczności α7 nAChR PAM typu I i II w porównaniu do ortosterycznego agonisty w neurorozwojowym modelu schizofrenii opierającym się na podaniach samicy szczura mitotoksyny metylazoksymetanolu (MAM), w trakcie ciąży. U potomstwa tych samic porównana zostanie skuteczność wielokrotnych podań ligandów α7 nAChRs w hamowaniu dysfunkcji poznawczych, symptomów negatywnych oraz zmian neurochemicznych (ekspresja parwalbuminy). Istnieją przesłanki, że wielokrotne podania mogą ujawnić różnice w działaniu badanych związków.
  • Wpływ pozytywnych allosterycznych modulatorów nikotynowych receptorów cholinergicznych podtypu alfa7 na złożone procesy poznawcze., Dr hab. Agnieszka Nikiforuk
    Nikotynowe receptory cholinergiczne podtypu α7 (α7-nACh) odgrywają istotną rolę w regulacji złożonych procesów poznawczych, których deficyt towarzyszy wielu zaburzeniom psychicznym. Sugeruje się także związek tych receptorów z patogenezą schizofrenii. Z tego powodu receptory α7-nAChR wzbudzają w ostatnich latach duże zainteresowanie, jako cel dla rozwoju farmakoterapii zaburzeń kognitywnych w schizofrenii. Aktywność tych receptorów może być modyfikowana poprzez działanie tradycyjnych ortosterycznych agonistów, a od niedawna, podaniem pozytywnych allosterycznych modulatorów (tzw. PAM). Pomimo licznych przesłanek przedklinicznych, prokognitywne działanie bezpośrednich agonistów ortosterycznych nie zostało jednoznacznie potwierdzone w badaniach klinicznych u chorych na schizofrenie. Uważa się, że modulacja allosteryczna może wiązać się z korzystniejszym i bardziej specyficznym profilem działania. Stąd też duże nadzieje pokłada się w PAM receptorów α7-nACh. Chociaż w ostatnich latach opisano kilka związków będących α7-nACh PAM, ich efekty funkcjonalne, w tym wpływ na procesy poznawcze, nie są poznane. U podłoża proponowanej hipotezy badawczej leży przesłanka, że behawioralne efekty tych związków mogą różnić się od efektów wywoływanych ortosteryczną aktywacją receptora α7-nACh. Sugeruje to między innymi hamujący wpływ α7-nACh PAM na proces desensytyzacji, będący istotną cechą receptora α7-nACh. Celem proponowanego projektu jest, więc określenie działania α7-nACh PAM w porównaniu do ortosterycznych agonistów, w testach zwierzęcych, badających złożone procesy poznawcze (funkcje wykonawcze, procesy uwagi, pamięć roboczą) istotne z perspektywy deficytów kognitywnych obserwowanych w takich zaburzeniach psychicznych jak schizofrenia.
  • 2015-2017 Narodowe Centrum Badań i Rozwoju (NCBiR) Nowa terapia zaburzeń psychotycznych oraz w chorobie Huntigtona ze szczególnym uwzględnieniem deficytów poznawczych (korodynator CelonPharma)., Prof. dr hab. Piotr Popik
    Konsorcjum naukowo-biznesowe, którego liderem jest Celon Pharma S.A., zainaugurowało projekt dotyczący terapii zaburzeń psychotycznych oraz w chorobie Huntingtona. Na jego realizację otrzyma prawie 27 mln złotych dofinansowania z Narodowego Centrum Badań i Rozwoju (NCBiR) w ramach programu STRATEGMED. Projekt znalazł się na pierwszym miejscu listy rankingowej NCBiR uzyskując najwyższą ocenę pod względem merytorycznym.Projekt „Nowa terapia zaburzeń psychotycznych oraz w chorobie Huntingtona ze szczególnym uwzględnieniem deficytów poznawczych” (NoteSzHD) Celon Pharma poprowadzi w porozumieniu z pięcioma partnerami naukowymi. Są wśród nich: Instytut Biologii Doświadczalnej PAN, Instytut Medycyny Doświadczalnej i Klinicznej PAN, Instytut Farmakologii PAN oraz Uniwersytet Medyczny w Łodzi i Uniwersytet Medyczny w Poznaniu. Spółka będzie odpowiedzialna za kluczowe działania związane z rozwojem leku, natomiast do zadań pozostałych członków konsorcjum będzie należała eksploracja mechanizmów działania inhibitorów fosfodiesterazy 10A (PDE10A). 
    Całkowita wartość projektu STRATEGMED to 40 279 820 zł, z czego 26 730 836 zł stanowi dofinansowanie z Narodowego Centrum Badań i Rozwoju.
Wszystkie granty
Kierownik zakładu

Prof. dr hab. Piotr Popik

Telefon: +48 12 6623375
E-mail: popikp@rabbit.if-pan.krakow.pl